باشد از کسانی باشیم که هستی و جهان را نو و تازه میکنند (گات ها هات 30 بند 9) ýôi îm ferashêm kerenâun ahûm
۱۳۸۸ آذر ۲۹, یکشنبه
۱۳۸۸ آذر ۲۷, جمعه
به بهانه ی شب یلدا
قر نهاست كه ایرانیان و بعضی اقوام دیگر ملل ، در آغاز فصل زمستان مراسمي را برپا ميدارند كه در ميان قوم های گوناگون، نامها و انگيزههاي متفاوتي دارد. در ايران و سرزمينهاي همفرهنگ همسایه ، از اولین شب شروع زمستان با نام «شب چله» يا «شب يلدا» نام ميبرند . به دليل دقت گاهشماري ايراني و انطباق كامل آن با تقويم طبيعي، همواره و در همه سالها،شروع زمستان برابر با شامگاه سيام آذرماه و بامداد يكم ديماه است. هر چند امروزه برخي به اشتباه بر اين گمانند كه مراسم شب چله براي رفع شومی بلندترين شب سال برگزار ميشود؛ اما ميدانيم كه در باورهاي كهن ايراني هيچ روز و شبي،شوم و بد یمن نبوده است.. جشن شب چله، همچون بسياري از آيينهاي ايراني، ريشه در رويدادي كيهاني دارد.
خورشيد در حركت سالانه خود، در آخر پاييز به پايينترين نقطه افق جنوب شرقي ميرسد كه موجب كوتاه شدن طول روز و طولانی شدن زمان تاريكي ميشود. اما ازاولین روز زمستان،خورشيد بار دیگر بسوي شمال شرقي باز ميگردد كه نتيجه آن افزايش روشنايي روز و كاهش شب است.در واقع در ششماهه آغاز تابستان تا آغاز زمستان، در هر شبانه روز خورشيد کمی پايينتر از محل پيشين خود در افق طلوع ميكند تا سر انجام درشروع زمستان به پايينترين حد جنوبي خود با فاصله 5/23 درجه از شرق يا نقطه اعتدالين برسد.و درست از این روز است که مسير جابجاييهاي طلوع خورشيد بر عکس شده و دوباره به سوي بالا و نقطه شروع تابستاني باز ميگردد. آغاز بازگرديدن خورشيد بسوي شمالشرقي و افزايش طول روز، در انديشه و باورهاي مردم باستان به عنوان زمان زايش يا تولد دو باره ی خورشيد دانسته و گرامی می داشته اند.
در گذشته،جشن هایی در اين هنگام بر پا می داشته اند.كه يكي از ان جمله جشني شبانه و بيداري تا بامداد و تماشاي طلوع خورشيد از نو متولد شده است.. جشني كه در آن، حضور كهنسالان و بزرگان خانواده، به نماد كهنسالي خورشيد در پايان پاييز بوده است، و همچنين انواع خوراکی براي بيداري درازمدت كه همچون انار و هندوانه و سنجد، به رنگ سرخ خورشيد باشند.
بسياري از اديان به شب چله مفهومي ديني دادند. در آيين ميترا ، نخستين روز زمستان به نام «خوره روز» (خورشيد روز)، روز تولد مهر و نخستين روز سال نو بشمار ميآمده است و امروزه كاركرد خود را در تقويم ميلادي كه ادامه گاهشماري ميترايي است و حدود چهارصد سال پس از مبدأ ميلادي به وجود آمده؛ ادامه ميدهد. فرقههاي گوناگون مسیحیت ،با تفاوتهايي، زادروز مسيح را در يكي از روزهاي نزديك به شروع زمستاني ميدانند و همچنين جشن سال نو و كريسمس را همچون تقويم كهن سيستاني در همين هنگام برگزار ميكنند. به روايت بيروني، مبدأ سالشماري تقويم كهن سيستاني از آغاز زمستان بوده و جالب اينكه نام نخستين ماه سال آنان نيز «كريست» بوده است. البته نسبت دادن این موضوع به ميلاد مسيح، به قرون متأخرترباز می گردد. و پيش از آن، به نقل از ابو ریحان بیرونی در آثارالباقيه نقل :منظور از ميلاد، ميلاد مهر يا خورشيد است. نامگذاري نخستين ماه زمستان و سال نو با نام «دي» به معناي دادار/خداوند از همان باورهاي ميترايي سرچشمه ميگيرد.
امروزه هم ميتوانیم زایش خورشيد را آنگونه كه پيشينيان ما به نظاره مينشستهاند، تماشا كرد: در دوران باستان بناهايي براي سنجش رسيدن خورشيد به مواضع سالانه و استخراج تقويم ساخته ميشده كه يكي از مهمترين آنها چارتاقي نياسر كاشان است كه فعلاً تنها بناي سالم باقيمانده در اين زمينه در ايران است.
۱۳۸۸ آذر ۲۱, شنبه
سی سال حجاب اجباری
این روزها در فضا های مجازی ورسانه ای ؛سخن از پسر دانشجوی شجاعیست که حکومت اسلامی ؛ پس ازدستگیر ی او
برای تنبیه وتحقیر؛ بر تنش حجاب زنانه که سمبل زن در حکومت اسلامیست را پوشا نده اند!!راجع به نوع نگاه رژیم به زنان
و مسائل و حواشی آن فکر می کنم به اندازه ی کافی گفته شده.اما موضوعی که کمتر به آن پرداخته شده و اتفاقن بسیار جالب
، اتحادیست که ما بین آقایان به وجود آمده ،برای همدری بااین دانشجوی جوان !اتفاقی که شاید در طول تاریخ ایران بسیار نادر
است...مردان ایرانی کمپین تشکیل میدهند و حجاب زنانه بر تن می کنند؟!براستی اگر این همبستگی و حمایت از زنانی
میشد که بیشتر از سی سال است با زور کتک و تحقیر این پوشش را به اجبار بر تن دارند..آیا زن ایرانی و به طبع آن جامعه
زودتر به عدالت و آزادی نمی رسید؟واقعیت این است که زنان ایرانی هرگز در این مورد خاص حمایتی از جانب آقایان
ندیدند.در جامعه ی مرد سالاری که برروی بعضی از دیوار های آن اوایل انقلاب می نوشتند:بی حجابی زن نشانه ی بی غیرتی
شوهر است!واقعا ترس از بی غیرتی دلیل این همه کم لطفی بود؟
عدو شود سبب خیر اگر خدا خواهد!این اتفاق پیش و پا افتاده شاید سرآغاز تحولی دیگر باشد در جامعه ی مرد سالار ما...حتا
برای لحظاتی آنهم به شکل سمبلیک پوششی را بر تن کنند که خیلی از خواهران، مادران؛ همسران و فرزندانشان سی سال
مجبور به تحملش هستند...قرن هاست !
۱۳۸۸ آذر ۱۸, چهارشنبه
سافو
سافو(به یونانی: Σαπφώ) از شاعران یونانی سده هفتم پیش از میلاد بود.
سافو از زمان باستان به عنوان بزرگترین شاعر ِ غنایی شناخته شدهاست. او نخستین زنی بود که کنار احساسات فردی، حتی خصوصیترین احساسات را در شعر بیان کرد. شعر او بر معاصراناش تأثیر بسیار گذاشت و در زمان زندگیاش نه تنها در زادگاهاش که در جایهای بس دور نیز خوانده و دکلمه میشد.
افلاطون او را ایزدبانوی دهم هنر نامیدهاست. کاتولوس از «سافوی ِ مَرد» نام برده و زاهد آسوری تاتیانوس او را «روسپی، دیوانهٔ عشق، کسی که هرزگیاش را آواز میداده» خواندهاست. بیشترین جنجال پیرامون او نیز به دلیل ِ گرایش ِ همجنسگرایانهش بودهاست. سافو در سرودههایش عشق بین زنان را ستایش کرده است. او از جزیرهٔ لزبوس است و برای همین، امروز زنان همجنسگرا را «لزبین» مینامند.
سافو در زمان ِ زندگیاش به خاطر شعرهایش- که شوربختانه بخش اندکی از آن به جا ماندهاست- بسیار ستوده شدهاست. وقتی به پیرسالی درگذشت، در بسیار جاها شعرهاش نقل و خوانده میشد. ایدهٔ خودکشی که ادیت مورای فرانسوی در تجزیهٔ روانکاوانهٔ شعرهای سافو مطرح کردهاست، شاید ایدهٔ خلاقانهای باشد، اما نشانهای از نقد جدی در بر ندارد.
زندگی
سافو در سدهٔ ششم پیش از میلاد مسیح در جزیرهٔ لزبوس به فاصلهای نه چندان دور از سواحل آسیای صغیر زاده شد. در زمانهٔ سافو، که همعصر ِ سولون ، بختالنصر و جرمیا بود، لزبوس جزیرهای غنی از زیتون، انگور، کشتزارهای غله و تپههای جنگلی بود. آب و هوای مدیترانه و زمین غنی به جامعهای بس ثروتمند شکل داده بود.
لزبوس تا صد سال پیش از عصر طلایی پریکلس مرکز فرهنگی یونان باستان و چشمهٔ الهام شاعران غنایی چون آلکایوس و سافو بود.
داد و ستدی پربار با شهرهای ساحلی آسیای صغیر و جزیرههای دریای اژه و حتا با مصر در جریان بود، اما بازرگانان ِ دریانورد ِ این جزیره بیشتر نزدیک خانه میماندند و به راه دور نمیرفتند. اقتصاد لزبوس بر بازرگانی، صنعت و دریانوردی استوار بود. شراب، روغن زیتون، غله، چوب پنبه، خمره و قرابه و چراغ روغنسوز از عمده محصولات بازرگانی این جزیره به شمار میآمد. مهمترین بندر ِ لزبوس، مرکز آن میتیلن (Mytilene) بود.
سافو باید حدود سال ۵۲۶ پیش از میلاد در این بندر زاده شده باشد. شهر ارسوس (Eresos) در آن سوی جزیره در این مورد تردید دارد، زیرا سکههای با نقش چهرهٔ سافو در حوالی ِ این شهر یافته شدهاند. دربارهٔ سال زاده شدن سافو نیز اختلاف نظر بسیار است. آرتور ویگال(Arthur Weigall)، دیپلمات و تاریخنگار آمریکایی آن را سال ۲۶۱ پیش از میلاد دانستهاست. به رغم آن که بسیاری نویسندگان این تاریخ را پذیرفتهاند، تاریخ دانان بسیاری با آرتور ویگال موافق نیستند. زیرا هم او سبب ارائهٔ دادههای جعلی و بنای سنتی جعلی بودهاست.
سافو دو یا سه برادر داشت. کاراکسوس (Charaxos)، لاریکوس (Larichos) و شاید اوریگیوس. میگویند که دوریکا (Doricha)، زن ثروتمند با درآمد فروش شراب، برادر بزرگ – کاراکسوس- را از مصریان بازخرید. سافو در شعرهاش از برادر بزرگ به دلیل رابطهاش با دوریکا –که هرودوت ناماش را رودوپیس Rhodopis)) ثبت کردهاست- خرده گرفتهاست. این روایت در عهد باستان بسیار نقل شدهاست. استرابو(Strabo) نوشتهاست که در سدهٔ نخست پیش از میلاد روایتی وجود داشته که یکی از اهرام مصر را معشوق دوریکا ساختهاست. از برادر دیگر تنها این را میدانیم که او به دولت محلی میتیلن شراب میدادهاست و از نظر آتنئوس (Athenaeus) این حق ِ مردان جوان از خانوادههای ثروتمند بودهاست. از این جا میتوان برداشت کرد که سافو از خانوادهٔ ثروتمندی در لزبوس بودهاست که صاحب باغهای زیتون و انگور در حومهٔ شهر میتیلن بود. از اوریگیوس خبر و اطلاعی در دست نیست.
برخی عقیده دارند – و برخی نیز این را انکار میکنند- که سافو در نوجوانی با کرکولاس(Kerkolas) یا کرکیلاس (Kerkylas)، بازرگانی از جزیرهٔ آندروس (Andros) ازدواج کردهاست. حاصل این ازدواج دختری بوده به نام کلهئیس (Kleïs). در این نکته که سافو فرزند داشتهاست، تردید وجود دارد، اما وقتی خود سرودهاست که: «دختری دارم به نام ِ کلهایس...» دلیلی برای تردید نمیماند.
آلکایوس ِ شاعر یکی از دوستان سافو بود و او را بسیار ستودهاست. به نظر هرمسیاناکس (Hermesianax) او «چنگ مینواخنه و آواز میخوانده تا عشقاش را به سافو بیان کند». در یکی از شعرهاش میخوانیم که «سافو با گل ِ بنفش ِ گیسوان و لبخندی به شیرینی ِ شهد».کمدی نویسان سدهچهارم پیش از میلاد، آمیپسیاس ، آمفیس ، آنتیپانس ، دیفیلوس ، افیپوس و تیموکلس ، سافو و شعرش را به سخره گرفتند. این که زنی بتواند احساست فردیش را عیان بیان کند، برای آتنیها مایهٔ خنده بود، بهخصوص که مردان نقش زنان را بازی میکردند. نویسندگان نه تنها شخص سافو را مسخره میکردند که زبان شعرش را نیز زبان ِ روسپیان مینامیدند. قصههایی دربارهٔ رابطهٔ همجنسگرایانهش، براساس برداشت از شعرهاش نیز توسط همین آقایان به صراحت نقل میشد. این نکته ما را به شکل جامعهٔ مردانهٔ آتن و مسخرهکنندگان سافو آشنا میکند. نظر اینان دربارهٔ سافو به تمامی از این انگاره میآمد که زن را باید از زندگی اجتماعی دور نگه داشت. شهرت و احترام سافو تهدیدی برای شخصیت قدرتمند ِ مرد بود. نتیجهگیری و پند کمدیها این بود که از جامعهای که به زن اجازهٔ بیان ِ احساسات میدهد، انتظار زیادی نمیتوان داشت.
محکومیت صریح و مستقیم ِ سافو در جهان مسیحیت پیش آمد. با این همه سدههای میانی و دوران ویکتوریا را از سرگذراند و اکنون پارهای از کارهاش در اختیارمان است. مسیحیت نخستین از همان آغاز کارهای سافو را رد کرد. تاتیانوس نوشتهاست که در سال ۰۳۸ پس از میلاد، اسقف ِِ کنستانتینوپل (قسطنطنیه)- سنت گرهگوریوس نازیانزوس - دستور داد تا همهٔ نسخه شعرهای سافو را بسوزانند که این کار انجام شد.
به سال ۳۹۱میلادی، مسیحیان همهٔ کتابخانهٔ آثار کلاسیک پتولهمائوس در اسکندریه را سوزاندند و این که در سال۷۳۰۱ بار دیگر بازماندهٔ نسخههای سافو به دستور پاپ گرهگوریوس هفتم در رم و قسطنطنیه به آتش کشیده شد، نشان آن است که شعر سافو هنوز در دسترس قرار داشت. در چهارمین مرحلهٔ جنگهای صلیبی -۴۱۲۰- سرداران ونیزی قسطنطنیه را غارت کردند و آن چه برجای ماند، در ۱۴۵۳پس از پیروزی ترکان به غنیمت گرفته شد. این گمان هست که هنوز نسخههایی از شعرها و پارهشعرهای سافو در ترکیه وجود داشته باشد.
مهمتر این که گمان قوی وجود دارد که هنوز در بایگانیهای کتابخانهٔ واتیکان دست کم نسخهای از نوشتههای سافو نگهداری شود. به عنوان سندی از گناه ِ شعر و شخصیت ِ شاعر. نمیتوان باور داشت که واتیکان همهٔ نسخههای آثار ممنوع یا ضاله را نابود کند. کلیساها حتا اسناد گنهکارانه را نگهداری میکنند. کتابداران همهٔ جهان کتاب، نسخه و کاغذ نمیسوزانند؛ آن را جایی پنهان میکنند.
سافو و نوشتههاش جز دشمنان رسمی، قربانی ِ سقوط ِ دانش در سدههای میانی و گذشت زمان نیز شدهاند. تا آنجا که میدانیم هیچ نسخهٔ کاملی از نوشتهها سالم نماندهاست. (در دوران رنسانس، دانشآموختهگان ایتالیایی شعر کاملی از سافو را در مقالهای از لونگینوس یافتند).
آنچه که از سافو یافته شدهاست – پارهشعرها، واژه و سطر- توسط نویسندگان یونان و روم گردآوری شدهاست. بخش زیادی از نسخهها و پاپیروسها دیر یافته شدهاند، زیرا به دلیل گرمای آب و هوا از بین رفته و فرسوده شدهاند. از پانصد شعر، تنها پانصد سطر خواندنی بود. همهٔ این یافتهها در اینجا ترجمه شدهاند.
به هر حال نمیتوان سدهای را با سدهٔ دیگر مقایسه کرد. سافو متعلق به همهٔ زمان هاست. او در زمان زندگیش مورد احترام بسیاری بودهاست و چنان که خود در شعرش گفتهاست پس از مرگ نیز فراموش نخواهد شد. نویسندگان و شاعران بسیاری این ادعا را کردهاند، اما سافو این را اثبات کردهاست. او امروز نیز به اندازهٔ دوهزار و پانصد سال پیش مدرن است. همجنسگرا یا نه، کار اوست که اهمیت دارد.
منبع ویکی پدیا
۱۳۸۸ آذر ۱۳, جمعه
..خدا مرد و در پی آن کفر گویان هم بمردند.
بوزینه در برابر آدم چیست ؟ چیزی خنده آور یا چیزی مایهء شرم دردناک.
روزگاری کفران خدا بزرگترین کفران بود. اما خدا مرد و در پی آن این کفرگویان نیز
بمردند.
براستی آدم رودی است آلوده. دریا باید بود تا رودی آلوده را پذیرا شد و ناپاکی
نپذیرفت.
آن ساعت که می گویید : چه سود از دادگری ام که خویش را همچون شعله و ذغال
نمی بینم . حال آنکه دادگر همچون شعله است و ذغال.
چه سود از رحم ام ؟ مگر رحم همان صلیبی نیست که بر آن آن دستان آدمی را
میخکوب کرده اند؟
اما رحم من کجا و به صلیب کشیده شدن کجا ..
. فریدریش ویلهلم نیچه
۱۳۸۸ آذر ۹, دوشنبه
یک ملاقات غیر منتظره!
دیشب بعد از سال ها یکی از دوستان قدیمیه دوران دانشجوییم را به طور تصادفی ملاقات کردم.چقدر دیدارش منو خوشحال
کرد .یاد خاطرات دانشگاه و شیطنت ها و بعضا فشار هایی که روی ما بود..همه وهمه اشک به چشمانمان آورد...برای لحظاتی
یاد آن روز زمستانی افتادیم که داشتیم از دانشگاه به خانه باز می گشتیم. چونکه مقنعه داشتیم و لباس
هایمان سر وسنگین بود با اعتماد به نفس از کنار گشت ارشاد رد شدیم..اما چشم شما روز بد نبینه رد شدن همان و گرفتار
شدن همان.خانمی از همین فاطمه کماندوها ما رو صدا کرد.ظاهرا با دوستم کارنداشت و هدفش من بودم.با تشر به من
گفت :این چه روپوشیه تنت کردی؟ چرامقنعه ات عقبه؟ سر و وضعت رو درست کن!راستش خیلی بهم بر خورد.با عصبانیت
گفتم :مگه لباس من چه عیبی داره؟ من با همین لباس دانشگاه می روم...اما هنوز حرفم تمام نشده بود که دوستم توی حرفم
پرید و با حالتی پوزش خواهانه به زن گفت :ببخشید دوست من مسلمان نیست...خوب حالا یه خورده روسریش عقب رفته...زن
با عصبانیت سر دوستم فریاد زد آدم زنده وکیل و وصی نمی خواد. کارتت رو نشان بده ببینم...کارتم رو که روی آن مشخصات و
دینم نوشته شده بود را نشان دادم..با تمسخر یه نگاهی کرد و بعد گفت :اتش پرست هم که هستی دختره ی ..ج...با این ریخت و
قیافه می آیید توی خیابان پسرای ما را از را ه به در کنید؟بعد خطاب به دوستم گفت:ببینم تو بچه مسلمان بابا ننه ات بهت نگفتند
این آتیش پرست هانجسن...و بعد کلی دوستم را ارشاد کرد....البته این اولین باری نبود که چنین اتفاقی می افتاد و آخرین بار
هم نبود...اما برای اولین بار شب گذشته از دوستم شنیدم که برخورد آن زن چنان منقلبش کرده بود که تا مدتها خجالت می
کشیده توروی من نگاه کنه!!دیشب برای هر دوی ماشبی زیبا و خاطره انگیز بود.جدا از ملاقات هیجان انگیز و غیر منتظرمان
...در یک کشور آزاد بودیم...او با حجاب بود و کسی مزاحم او نبود.
و من بی حجاب بودم بدون هیچگونه نگرانی!
کرد .یاد خاطرات دانشگاه و شیطنت ها و بعضا فشار هایی که روی ما بود..همه وهمه اشک به چشمانمان آورد...برای لحظاتی
یاد آن روز زمستانی افتادیم که داشتیم از دانشگاه به خانه باز می گشتیم. چونکه مقنعه داشتیم و لباس
هایمان سر وسنگین بود با اعتماد به نفس از کنار گشت ارشاد رد شدیم..اما چشم شما روز بد نبینه رد شدن همان و گرفتار
شدن همان.خانمی از همین فاطمه کماندوها ما رو صدا کرد.ظاهرا با دوستم کارنداشت و هدفش من بودم.با تشر به من
گفت :این چه روپوشیه تنت کردی؟ چرامقنعه ات عقبه؟ سر و وضعت رو درست کن!راستش خیلی بهم بر خورد.با عصبانیت
گفتم :مگه لباس من چه عیبی داره؟ من با همین لباس دانشگاه می روم...اما هنوز حرفم تمام نشده بود که دوستم توی حرفم
پرید و با حالتی پوزش خواهانه به زن گفت :ببخشید دوست من مسلمان نیست...خوب حالا یه خورده روسریش عقب رفته...زن
با عصبانیت سر دوستم فریاد زد آدم زنده وکیل و وصی نمی خواد. کارتت رو نشان بده ببینم...کارتم رو که روی آن مشخصات و
دینم نوشته شده بود را نشان دادم..با تمسخر یه نگاهی کرد و بعد گفت :اتش پرست هم که هستی دختره ی ..ج...با این ریخت و
قیافه می آیید توی خیابان پسرای ما را از را ه به در کنید؟بعد خطاب به دوستم گفت:ببینم تو بچه مسلمان بابا ننه ات بهت نگفتند
این آتیش پرست هانجسن...و بعد کلی دوستم را ارشاد کرد....البته این اولین باری نبود که چنین اتفاقی می افتاد و آخرین بار
هم نبود...اما برای اولین بار شب گذشته از دوستم شنیدم که برخورد آن زن چنان منقلبش کرده بود که تا مدتها خجالت می
کشیده توروی من نگاه کنه!!دیشب برای هر دوی ماشبی زیبا و خاطره انگیز بود.جدا از ملاقات هیجان انگیز و غیر منتظرمان
...در یک کشور آزاد بودیم...او با حجاب بود و کسی مزاحم او نبود.
و من بی حجاب بودم بدون هیچگونه نگرانی!
۱۳۸۸ آذر ۶, جمعه
بانو قمرالملوک وزیری
یکی اززنان سنت شکن و شجاع ایرانی که در بین هنرمندان معاصر نقش مهمی داشته است قمرالمولوک وزیری است که سالیان سال ستاره درخشان آسمان هنر ایران بود. صدای گرم قمر که از اولین زنان خواننده ایران در دوران معاصر کشور ما بود علاقمندان شیدایی نظیر تیمورتاش و عارف داشت که استاد مرتضی نی داود توانست او را کشف کند و از این خواننده اشعار مذهبی، هنرمندی بسازد که سالیان دراز نامش در هر محفل و مجمعی ورد زبان ها بود.
قمر در کودکی پدر و مادرش را از دست داد و با مادر بزرگ خود زندگی می کرد. نزدیکی با مادربزرگ که خواننده اشعار مذهبی بود نخستین انگیزهً رغبت او به خواندن شد. ابتدا نزد یک معلم گمنام و همچنان ناشناخته، به فراگیری آواز پرداخت و پس از آن با مرتضی نی داود آشنائـی پیدا کرد. راهیابی به محضر این استاد از یک سو قمر را با ردیف موسیقی ملی آشنا کرد و از سوی دیگر راهش را برای کسب تجربیات بعدی از استادان دیگر هموار ساخت.
****
قمرالملوک وزیری پس از شیدا و عارف در موسیقی نوین ایران رخ نمود ولی بی تردید نقشی دشوارتر و دلیرانه تر از آن دو ایفا کرده است؛ زیرا اگر مردی که به موسیقی می پرداخت گرفتار طعن و لعن می شد ولی مجازات زن موسیقی پرداز " سنگسار شدن " بود. زن برده در پرده بود، پرده ای به ضخامت قرن ها. قمر به هنگام نخستین کنسرت خود که در آن " بی حجاب " ظاهر شده بود، سر و کارش به نظمیه افتاد. این ماجرا اگر چه برای او خوشایند نبود، ولی بهرحال سر و صدایی کرد که در نهایت به سود موسیقی و جامعه زنان بود. قمر خود دربارهً نخستین کنسرتش می گوید : " ... آن روزها، هر کس بدون چادر بود به کلا نتری جلب می شد. رژیم مملکت تغییر کرده و پس از یک بحران بزرگ دورهً آرامش فرا رسیده بود مردم هم کم کم به موسیقی علاقه نشان می دادند. به من پیشنهاد شد که بی چادر در نمایش موزیکال گراند هتل حاضر شوم و این یک تهور و جسارت بزرگی لازم داشت. یک زن ضعیف بدون داشتن پشتیبان، میبایست برخلاف معتقدات مردم عرض اندام کند و بی حجاب در صحنه ظاهر شود. تصمیم گرفتم با وجود مخالفت ها این کار را بکنم و پـیه کشته شدن را هم به تن خود بمالم. شب نمایش فرا رسید و بدون حجاب ظاهر شدم و هیچ حادثه ای هم رخ نداد، و حتی مورد استقبال هم واقع شدم و این موضوع به من قوت قلبی بخشید و از آن به بعد گاه و بیگاه بی حجاب در نمایش ها شرکت می جستم و حدس می زنم از همان موقع فکر برداشتن حجاب در شرف تکوین بود ... " . او نخستین زنی بود که بعد از قرةالعین بدون حجاب در جمع مردان ظاهر شد. و می گفت: ر
مرمرا هیچ گنه نیست به جز آن که زنم زین گناه است که تا زنده ام اندرکفنم
قمر نخستین کنسرت خود را در سال 1303 برگزار کرد. روز بعد کلا نتری از او تعهد گرفت که بی حجاب کنسرت ندهد. قمر عواید کنسرت را به امور خیریه اختصاص داد. قمر در سفر خراسان در مشهد کنسرت داد و عواید آن را صرف آرامگاه فردوسی نمود. در همدان در سال 1310 کنسرت داد و ترانه هایی از عارف خواند. وقتی نیرالدوله چند گلدان نقره به از هدیه کرد آن را به عارف پیشکش نمود. با این که عارف مورد غضب بود. در سال 1308 به نفع شیر خورشید سرخ کنسرت داد و عواید آن به بچه های یتیم اختصاص داده شد.
گشایش رادیو به سال 1319 بزرگترین تکیه گاه قمر و هنرمندان همزمان او بود. مردم توانستند در سطحی گسترده تر با او رابطه برقرار سازند. رابطه ای که به زودی به پیوندی ناگسستنی تبدیل شد. دیگر همهً گوش ها تشنه صدای مخملی قمر شده بود. قمر دیگر به اوج شهرت رسیده بود و بزرگان شعر و ادب و موسیقی برای دیدارش و بهره گیری از صدای یکتایش سرودست می شکستند. تاریخ موسیقی ملی ما، هرگز چنین اوج پیروزمندانه ای را به نام کسی ثبت نکرده و چنین جذبه ای را در هنر و صدای کسی به یاد ندارد. مقتدران کیسه های اشرفی به او هدیه می کردند و هنرمندان بی زور و زر، عشق هیجان زدهً خود را نثارش می ساختند. تیمورتاش وزیر دربار عاشق دلخستهً او بود، عارف قزوینی شیفته و مجذوب او شده بود و ایرج میرزا با وجود خوبرویان دیگرش دل در گرو عشق قمر داشت. قمر نیز مانند عارف درویش بود. از گردآوری زر و سیم پرهیز می کرد و به اصطلاح اهل فن گردآوری، از (عقل معاش) بی بهره بود. درآمدهای بزرگ و هدایای گران را به دست نیامده از دست می داد. اندرزهای مشفقانهً دوستان نیز در او مؤثر نیفتاد و حتی در هنگام تنگدستی نیز گشاده دستی را از دست نمی نهاد. حسن علوی کیا در مجله ره آورد چنین می نویسد : در سالهای 1325 یا 26 با عده ای از دوستان در خانه دکتر فرزین دندان پزشک دعوت داشتیم که قرار بود قمرالملوک وزیری هم در آن میهمانی شرکت کند همراه دکتر به کاباره ای که قمر می خواند رفتیم و بعد از ساعت 10 شب سوار اتومبیل ما شد و گفت می خواستم خواهش کنم مرا به حدود اکبرآباد ببرید که قبول کردیم. وقتی به آنجا رسیدیم به یکی از باغ های قدیمی وارد شد و داخل ساختمان توی اتاقی رفت که محل سکونت باغبان بود. پنجره ای به خارج داشت که داخل اتاق دیده می شد. قمر وارد اتاقی شد که یک زن و مرد جوان با دو بچه زیر کرسی نشسته بودند. قمر یکی از بچه ها را که ظاهرأ بیمار بود بغل گرفت و بوسید و کیف پول خود را باز کرد و یک بسته اسکناس در آورد و روی کرسی گذاشت. معلوم شد مزد آن شب کاباره را به این خانواده داده است. قمر وقتی بیرون آمد عذرخواهی کرد و گفت مادر این بچه بیمار سالها به من خدمت کرده و من هر شب به آنها سر می زنم. قمرالملوک وزیری در سالهای آخر عمر در اتاقی که فرش نداشت زندگی می کرد. به شدت بیمار بود. حتی کسی را نداشت که برایش غذا بپزد. نورعلی برومند و حسین ضربی همت کردند و دوستداران قمر برای او پولی جمع کردند که حدود 12 هزار تومان شد تا خانه ای در تهران پارس بخرد. پول را به قمر دادند و چند روز بعد بدیدار او رفتند که او را یاری کنند تار خانه را بخرد، معلوم شد تمام آن پول را به بچه یتیمی داده که قمر سرپرستی او را بر عهده داشته است تا برای خود خانه ای بخرد و پس از قمر در آن خانه زندگی کند. قمر چند روز بعد فوت کرد. قمرالملوک وزیری عاقبت در شامگاه پنجشنبه پانزدهم مرداد ماه 1338 در شمیران، در خانه یکی از نزدیکانش در گذشت.
قمر در کودکی پدر و مادرش را از دست داد و با مادر بزرگ خود زندگی می کرد. نزدیکی با مادربزرگ که خواننده اشعار مذهبی بود نخستین انگیزهً رغبت او به خواندن شد. ابتدا نزد یک معلم گمنام و همچنان ناشناخته، به فراگیری آواز پرداخت و پس از آن با مرتضی نی داود آشنائـی پیدا کرد. راهیابی به محضر این استاد از یک سو قمر را با ردیف موسیقی ملی آشنا کرد و از سوی دیگر راهش را برای کسب تجربیات بعدی از استادان دیگر هموار ساخت.
****
قمرالملوک وزیری پس از شیدا و عارف در موسیقی نوین ایران رخ نمود ولی بی تردید نقشی دشوارتر و دلیرانه تر از آن دو ایفا کرده است؛ زیرا اگر مردی که به موسیقی می پرداخت گرفتار طعن و لعن می شد ولی مجازات زن موسیقی پرداز " سنگسار شدن " بود. زن برده در پرده بود، پرده ای به ضخامت قرن ها. قمر به هنگام نخستین کنسرت خود که در آن " بی حجاب " ظاهر شده بود، سر و کارش به نظمیه افتاد. این ماجرا اگر چه برای او خوشایند نبود، ولی بهرحال سر و صدایی کرد که در نهایت به سود موسیقی و جامعه زنان بود. قمر خود دربارهً نخستین کنسرتش می گوید : " ... آن روزها، هر کس بدون چادر بود به کلا نتری جلب می شد. رژیم مملکت تغییر کرده و پس از یک بحران بزرگ دورهً آرامش فرا رسیده بود مردم هم کم کم به موسیقی علاقه نشان می دادند. به من پیشنهاد شد که بی چادر در نمایش موزیکال گراند هتل حاضر شوم و این یک تهور و جسارت بزرگی لازم داشت. یک زن ضعیف بدون داشتن پشتیبان، میبایست برخلاف معتقدات مردم عرض اندام کند و بی حجاب در صحنه ظاهر شود. تصمیم گرفتم با وجود مخالفت ها این کار را بکنم و پـیه کشته شدن را هم به تن خود بمالم. شب نمایش فرا رسید و بدون حجاب ظاهر شدم و هیچ حادثه ای هم رخ نداد، و حتی مورد استقبال هم واقع شدم و این موضوع به من قوت قلبی بخشید و از آن به بعد گاه و بیگاه بی حجاب در نمایش ها شرکت می جستم و حدس می زنم از همان موقع فکر برداشتن حجاب در شرف تکوین بود ... " . او نخستین زنی بود که بعد از قرةالعین بدون حجاب در جمع مردان ظاهر شد. و می گفت: ر
مرمرا هیچ گنه نیست به جز آن که زنم زین گناه است که تا زنده ام اندرکفنم
قمر نخستین کنسرت خود را در سال 1303 برگزار کرد. روز بعد کلا نتری از او تعهد گرفت که بی حجاب کنسرت ندهد. قمر عواید کنسرت را به امور خیریه اختصاص داد. قمر در سفر خراسان در مشهد کنسرت داد و عواید آن را صرف آرامگاه فردوسی نمود. در همدان در سال 1310 کنسرت داد و ترانه هایی از عارف خواند. وقتی نیرالدوله چند گلدان نقره به از هدیه کرد آن را به عارف پیشکش نمود. با این که عارف مورد غضب بود. در سال 1308 به نفع شیر خورشید سرخ کنسرت داد و عواید آن به بچه های یتیم اختصاص داده شد.
گشایش رادیو به سال 1319 بزرگترین تکیه گاه قمر و هنرمندان همزمان او بود. مردم توانستند در سطحی گسترده تر با او رابطه برقرار سازند. رابطه ای که به زودی به پیوندی ناگسستنی تبدیل شد. دیگر همهً گوش ها تشنه صدای مخملی قمر شده بود. قمر دیگر به اوج شهرت رسیده بود و بزرگان شعر و ادب و موسیقی برای دیدارش و بهره گیری از صدای یکتایش سرودست می شکستند. تاریخ موسیقی ملی ما، هرگز چنین اوج پیروزمندانه ای را به نام کسی ثبت نکرده و چنین جذبه ای را در هنر و صدای کسی به یاد ندارد. مقتدران کیسه های اشرفی به او هدیه می کردند و هنرمندان بی زور و زر، عشق هیجان زدهً خود را نثارش می ساختند. تیمورتاش وزیر دربار عاشق دلخستهً او بود، عارف قزوینی شیفته و مجذوب او شده بود و ایرج میرزا با وجود خوبرویان دیگرش دل در گرو عشق قمر داشت. قمر نیز مانند عارف درویش بود. از گردآوری زر و سیم پرهیز می کرد و به اصطلاح اهل فن گردآوری، از (عقل معاش) بی بهره بود. درآمدهای بزرگ و هدایای گران را به دست نیامده از دست می داد. اندرزهای مشفقانهً دوستان نیز در او مؤثر نیفتاد و حتی در هنگام تنگدستی نیز گشاده دستی را از دست نمی نهاد. حسن علوی کیا در مجله ره آورد چنین می نویسد : در سالهای 1325 یا 26 با عده ای از دوستان در خانه دکتر فرزین دندان پزشک دعوت داشتیم که قرار بود قمرالملوک وزیری هم در آن میهمانی شرکت کند همراه دکتر به کاباره ای که قمر می خواند رفتیم و بعد از ساعت 10 شب سوار اتومبیل ما شد و گفت می خواستم خواهش کنم مرا به حدود اکبرآباد ببرید که قبول کردیم. وقتی به آنجا رسیدیم به یکی از باغ های قدیمی وارد شد و داخل ساختمان توی اتاقی رفت که محل سکونت باغبان بود. پنجره ای به خارج داشت که داخل اتاق دیده می شد. قمر وارد اتاقی شد که یک زن و مرد جوان با دو بچه زیر کرسی نشسته بودند. قمر یکی از بچه ها را که ظاهرأ بیمار بود بغل گرفت و بوسید و کیف پول خود را باز کرد و یک بسته اسکناس در آورد و روی کرسی گذاشت. معلوم شد مزد آن شب کاباره را به این خانواده داده است. قمر وقتی بیرون آمد عذرخواهی کرد و گفت مادر این بچه بیمار سالها به من خدمت کرده و من هر شب به آنها سر می زنم. قمرالملوک وزیری در سالهای آخر عمر در اتاقی که فرش نداشت زندگی می کرد. به شدت بیمار بود. حتی کسی را نداشت که برایش غذا بپزد. نورعلی برومند و حسین ضربی همت کردند و دوستداران قمر برای او پولی جمع کردند که حدود 12 هزار تومان شد تا خانه ای در تهران پارس بخرد. پول را به قمر دادند و چند روز بعد بدیدار او رفتند که او را یاری کنند تار خانه را بخرد، معلوم شد تمام آن پول را به بچه یتیمی داده که قمر سرپرستی او را بر عهده داشته است تا برای خود خانه ای بخرد و پس از قمر در آن خانه زندگی کند. قمر چند روز بعد فوت کرد. قمرالملوک وزیری عاقبت در شامگاه پنجشنبه پانزدهم مرداد ماه 1338 در شمیران، در خانه یکی از نزدیکانش در گذشت.
اشتراک در:
پستها (Atom)

